Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, özellikle yaşlılık döneminde bakım ve gözetim ihtiyacı duyan kişilerin yaşam güvencesi açısından önemli bir hukuki düzenleme olarak öne çıkıyor. Ancak bu sözleşme, bakım alacaklısının vefatından sonra mirasçılar arasında ciddi hukuki uyuşmazlıklara da neden olabiliyor. Avukat Cihan Karagöz, sözleşmenin geçerlilik şartları, tarafların hak ve yükümlülükleri ile mirasçılar tarafından açılabilecek davalar hakkında önemli bilgiler verdi.
Değerli Sıla Yolu okuyucuları,
Bu yazımızda, toplumumuzda sıklıkla karşılaşılan ve özellikle miras hukuku açısından büyük önem taşıyan ölünceye kadar bakma sözleşmesini ele alıyoruz.Ölünceye kadar bakma sözleşmesi; sahip olduğu malvarlığına rağmen yaşı, sağlık durumu veya başka nedenlerle günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılayamayan, bakım ve gözetim ihtiyacı duyan kişilerin, belirli bir malvarlığı değerini devretme karşılığında yaşamları boyunca bakılmasını ve gözetilmesini güvence altına alan bir sözleşmedir.Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen bu sözleşme, uygulamada oldukça yaygındır. Ancak bakım alacaklısının vefatından sonra, özellikle mirasçılar arasında mal paylaşımı konusunda önemli davalara konu olabilmektedir.
SÖZLEŞMENİN TARAFLARI KİMLERDİR?Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, her iki tarafa da hak ve yükümlülükler yüklemektedir. Sözleşmenin iki tarafı bulunmaktadır:Bakım alacaklısı: Bakım ve gözetim ihtiyacı bulunan, bunun karşılığında malvarlığından belirli değerleri devretmeyi kabul eden kişidir.Bakım borçlusu: Bakım alacaklısının ihtiyaçlarını karşılamayı, kendisine bakmayı ve yaşamı boyunca gerekli desteği sağlamayı üstlenen; bunun karşılığında sözleşmede kararlaştırılan malvarlığı değerlerini elde edecek kişidir.
SÖZLEŞMENİN GEÇERLİ OLMASI İÇİN HANGİ ŞARTLAR GEREKİYOR?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerliliği açısından kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulması büyük önem taşımaktadır.Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre, bu sözleşmenin kural olarak miras sözleşmesi şeklinde düzenlenmesi gerekmektedir. Aksi hâlde sözleşmenin geçerliliği konusunda hukuki sorunlar ortaya çıkabilir.Ancak sözleşmenin devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yapılması durumunda farklı bir düzenleme söz konusudur. Bu durumda sözleşmenin, yetkili makamlarca belirlenen koşullara uygun şekilde yazılı olarak yapılması yeterlidir.Dolayısıyla sözleşmenin düzenlenme şekli, ileride yaşanabilecek hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilmesi bakımından son derece önemlidir.
SÖZLEŞME YAPILIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi düzenlenirken bakım alacaklısının yaşı, fiziksel ve genel sağlık durumu, sahip olduğu malvarlığı, aile koşulları ve aile bireyleriyle ilişkileri dikkate alınmalıdır.Ayrıca bakım karşılığında devredilecek malvarlığının, kişinin toplam malvarlığına oranla makul olup olmadığı da değerlendirilmelidir.Bu hususlar, özellikle ileride mirasçılar tarafından sözleşmenin gerçek amacına ilişkin itirazlar ileri sürülmesi hâlinde önem kazanmaktadır.
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ NEREDE YAPILIR?
Sözleşmenin hukuki niteliğine ve taşınmaz devrinin nasıl gerçekleştirileceğine göre noterlik ve tapu müdürlüğü işlemleri gündeme gelmektedir. Kanunda öngörülen resmî şekil şartlarının yerine getirilmesi zorunludur.Taşınmaz devrinin söz konusu olduğu durumlarda tapu sicilindeki tescil işlemleri de büyük önem taşımaktadır. Sözleşme kapsamında devredilecek taşınmazın tapu kaydının usulüne uygun şekilde düzenlenmesi, tarafların haklarının korunması açısından gereklidir.
SÖZLEŞME HAYATTAYKEN FESHEDİLEBİLİR Mİ?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım alacaklısının vefatından önce de sona erdirilebilir.Taraflardan birinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle sözleşmenin devamı çekilmez hâle gelirse veya başka önemli sebepler sözleşmenin sürdürülmesini imkânsız ya da aşırı derecede güç hâle getirirse taraflardan her biri sözleşmeyi önceden bildirim süresi vermeksizin feshedebilir.Bu tür bir fesihte kusurlu taraf, aldığı şeyi geri vermekle yükümlüdür. Ayrıca kusursuz tarafın uğradığı zarara karşılık uygun bir tazminat ödenmesi de söz konusu olabilir.
BAKIM ALACAKLISININ VEFATINDAN SONRA NE OLUR?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin en önemli sonuçlarından biri, bakım alacaklısının vefatıyla birlikte ortaya çıkar.Sözleşme kapsamında taşınmaz devri kararlaştırılmışsa, gerekli hukuki işlemlerin tamamlanmasıyla taşınmaz bakım borçlusuna ait olur.Ancak bu aşamada özellikle mirasçılar arasında ciddi uyuşmazlıklar yaşanabilmektedir.
MİRASÇILAR SÖZLEŞMEYE İTİRAZ EDEBİLİR Mİ?
Uygulamada en çok karşılaşılan sorunlardan biri, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yapıldığı iddiasıdır.Mirasçılar, miras bırakanın asıl amacının bakım ve gözetim hizmeti almak değil, diğer mirasçılardan mal kaçırmak olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil davası açabilir. Koşullarına göre tenkis talebinde de bulunabilirler.Bu tür davalarda tarafların iddia ve savunmaları, somut olayın özellikleri ve deliller çerçevesinde değerlendirilir.Özellikle miras bırakanın sağlık durumu, yaşı, bakım ihtiyacı, aile ilişkileri, devredilen malvarlığının toplam malvarlığı içerisindeki oranı ve bakım borçlusunun gerçekten bakım hizmeti verip vermediği önem taşır.Ülkemizde bu sözleşmeler nedeniyle açılan davalarda sıklıkla, işlemin diğer mirasçılardan mal kaçırmak veya bazı mirasçılara daha fazla mal bırakmak amacıyla yapıldığı iddiası gündeme gelmektedir.Miras bırakanın vefatından sonra mirasçılar mal kaçırma kastının bulunduğunu ileri sürerken, bakım borçlusu da sözleşmenin gerçek amacının bakım ve gözetim sağlamak olduğunu ortaya koymak durumunda kalabilmektedir.Bu nedenle sözleşmenin yalnızca kâğıt üzerinde yapılması yeterli değildir. Bakım hizmetinin gerçekten yerine getirilmiş olması ve bu durumun gerektiğinde ispatlanabilmesi büyük önem taşımaktadır.
HUKUKİ DESTEK ALMAK BÜYÜK ÖNEM TAŞIYOR
Değerli okuyucularımız,Taşınmaz, miras ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi hukuki konular oldukça önemli ve ayrıntılı meselelerdir. Her ne kadar kişilerin karşılaştığı sorunlar birbirine benziyor gibi görünse de her olayın kendine özgü koşulları ve hukuki farklılıkları bulunmaktadır.Bu nedenle böyle bir sözleşme yapılmadan önce veya sözleşme sonrasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda mutlaka hukuki destek alınmasını tavsiye ediyoruz.
Selam ile…
Avukat Cihan KARAGÖZ
